ZiekteBeelden

In Sanatoriumkind richt journalist en onderzoeker Inge Mutsaers de schijnwerper op de kinderen die in de jaren vijftig vanwege tuberculose vaak jarenlang in sanatoria verbleven. Het hardvochtige regime dat daar heerste heeft zijn sporen nagelaten in hun levens. Haar vader behoorde tot deze ‘vergeten groep’. Aan de hand van archieven, persoonlijke getuigenissen en gesprekken met experts onderzoekt ze de impact van die verloren kinderjaren. In deze podcast vertelt Inge Mutsaers over haar zoektocht en haar ontmoetingen met de kinderen van toen, nu zeventigplussers. We staan daarbij ook stil bij de rol van TBC in de literatuur. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Redactie : Henk Maassen en Arko Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen. Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Zie ook: www.alfabetuitgevers.nl/boek/sanatoriumkind/

Arthur Schnitzler was een Oostenrijkse arts-schrijver aan het eind van de 19e en het begin van de twintigste eeuw. Hij is de auteur van vele novellen en toneelstukken die niet zelden schandaleus werden gevonden in het conservatieve, maar tegelijkertijd sprankelende Wenen. We bespreken Arthur Schnitzler en zijn werk in drie podcasts met John Jansen van Galen en de Nederlandse vertaler van Schnitzler, Jef Rademakers. In dit eerste deel geven we een schets van zijn leven, zijn belangrijkste werken van zijn stijl van schrijven. Presentatie: Arko Oderwald Montage: Tamar Oderwald Muziek: Corrie van Binsbergen Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl

Poëzie moet gehoord worden. Daarom heeft Alice van Gorp een aantal gedichten ingesproken die op gezette tijden in een podcast zullen worden opgenomen. Deze keer leest zij gedichten van Vasalis, Lars Gustafsson en Eva Gerlach en bespreekt zij die gedichten met Arko Oderwald. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Redactie : Henk Maassen en Arko Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Drie dichtbundels schreef M. Vasalis, pseudoniem van Margaretha Drooglever Fortuyn-Leenmans (1909-1998). Na 1954 viel ze stil – er verscheen alleen postuum nog een bundel met nagelaten werk. Toch is ze tot op de dag van vandaag een van de meest gelezen en geprezen Nederlandse dichters.Het grootste deel van haar werkzame bestaan was ze actief als kinderpsychiater. Ze had een diepe band met veel van haar patiënten: die konden ook jaren na behandeling altijd weer bij haar terecht. Schrijven was voor haar een vorm van leven, want alleen als ze verzen maakte, bespeurde ze niets van de tweespalt ‘tussen mijn intellectuele en emotionele behoeften’. Specialist ouderengeneeskunde Aafke de Groot en dichter Ingmar Heytze bespreken haar persoon en haar werk, en lezen gedichten van haar voor. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer info over M. Vasalis in onze database en op de poëzie-site van de Koninklijke Bibliotheek De biografie van Maaike Meijer verscheen bij Van Oorschot: https://www.vanoorschot.nl/oorshop/m-vasalis/ Daar is ook Vasalis’ poëzie nog steeds in druk: https://www.vanoorschot.nl/writers/m-vasalis/

David van den Akker heeft in het verleden regelmatig bijgedragen aan de activiteiten van de stichting literatuur en geneeskunde. Voor zijn overlijden schreef hij een roman, die nu ook voor iedereen leesbaar is. Saskia Poiesz verzorgde de uitgave en in deze podcast bespreken we met haar en Chris Keulemans waarom deze roman zo bijzonder is. De hoofdpersoon is een man die weet dat hij gaat sterven, maar toch nog van alles wat het leven te bieden heeft wil genieten. De roman is te bestellen bij de stichting, zie voor de details onder nieuws op www.literatuurengeneeskunde.nl . Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Redactie : Henk Maassen en Arko Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Poëzie moet gehoord worden. Daarom heeft Alice van Gorp een aantal gedichten ingesproken die op gezette tijden in een podcast zullen worden opgenomen. Deze keer leest zij gedichten van Gerrit Achterberg en Anne Sexton en bespreekt zij die gedichten met Arko Oderwald. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Redactie : Henk Maassen en Arko Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Corrie van Binsbergen is componist en gitarist. Zij heeft vele programma's gemaakt met schrijvers en dichters, waarin muziek en tekst samenkwamen. De bekendste van die programma's zijn de voorstellingen met Toon Tellegen, met verhalen over zijn jeugd, poëzie en natuurlijk de dierenverhalen. Corrie vertelt hoe Toon en het wisselend Toonkwartet te werk gingen. Hoewel de tournees zijn afgelopen, bestaat er nog steeds de mogelijkheid dat er, ergens in Nederland, weer een enkel optreden gegeven wordt. We laten twee dierenverhalen met muziek horen en spreken ook nog over het door Toon Tellegen geschreven Requiem uit 2025, uitgevoerd door o.a. Silbersee, Corrie en Hans Croiset, en zijn laatste dichtbundel, Op mijn tenen . Presentatie : Arko Oderwald, Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Dichter Ingmar Heytze en arts en poëziekenner Coes Delprat buigen zich in deze aflevering over de poëzie van Toon Tellegen (1941), die jarenlang als huisarts werkte en daarnaast uitgroeide tot een van de meest eigenzinnige stemmen in de Nederlandse literatuur. Ingmar en Coes bespreken hun favoriete gedichten en staan ook kort stil bij Tellegens veelgelezen dierenverhalen, die voor generaties lezers bijna nog vertrouwder zijn dan diens poëzie. Volgens hen draait het in Tellegens werk om ‘het scheppen van de wereld als kunstwerk in taal’. Maar zijn gedichten roepen ook geregeld een gevoel van ongemak op – een subtiele ontregeling die de lezer dwingt opnieuw naar die wereld te kijken. Volgende week besteden we opnieuw aandacht aan Toon Tellegen, maar dan staan zijn dierenverhalen centraal. Onze gast is dan Corrie van Binsbergen. Presentatie : Henk Maassen Redactie : Henk Maassen & Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Ziektebeelden is een productie van de Stichting Literatuur en Geneeskunde. Zie: literatuurengeneeskunde.nl Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer info over Toon Tellegen: https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/poetry/byartist/157

Rodante van der Waal is vroedvrouw en gepromoveerd filosofe. Over de combinatie filosofie-vroedvrouw publiceerde zij een bewerking van haar proefschrift. En nu heeft zij zich ook als dichter ontpopt met de dichtbundel Op navelhoogte: De kans . Het gaat niet alleen over geboorte in deze bundel, maar ook over abortus en over politiek systemen, om er maar een paar te noemen. Rodante gaat in deze podcast in gesprek met Coes Delprat en Arko Oderwald. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen Meer informatie over Rodante: www.rodantevanderwaal.com

Hanneke van Laarhoven is hoofd van de afdeling Medische Oncologie van AmsterdamUMC, maar tevens gepromoveerd theologe. Dat maakt haar bij uitstek geschikt om mee te praten over de herziene versie van De keizer aller ziektes, de biografie van kanker van Siddhartha Mukherjee, oorspronkelijk verschenen in 2010. In 2025 verscheen deze herziene versie met vier nieuwe hoofdstukken. Daar was reden voor, want de ontwikkelingen in de oncologie gaan snel de laatste tijd, alhoewel niet op alle gebieden. Aan het eind van de podcast brengen we de biografie in verband met een recent autobiografisch verslag van Maarten Asscher over zijn ervaring met kanker, getiteld Elke dag, over de drie stadia van sterfelijkheid . Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Minke Douwesz, schrijversnaam van psychiater Greet Kuipers, heeft een grote affiniteit met de arts-schrijver Anton Tsjechov (1860 - 1904), vooral bekend door zijn toneelstukken en korte verhalen, die doordrenkt zijn met de melancholische Russische volksaard. In deze podcast vertelt zij aan Henk Maassen en Arko Oderwald over Tsjechov en over wat haar zo aantrekt in zijn werk. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Werken in de gezondheidszorg is niet altijd makkelijk. Minke Douwesz (pseudoniem van Greet Kuipers) liet dat al zien in haar eerste twee romans Strikt en Weg . In haar roman Het laatste voorjaar is de hoofdrol weggelegd voor een lerares Duits, Ese, die het ook niet makkelijk heeft. Ook in het onderwijs hebben managers het voor het zeggen gekregen en daarnaast speelt er ook nog persoonlijk leed. Ese neemt abrupt ontslag en begint aan een fietstocht naar de Krim, waar Tsjechov een tijd heeft gewoond. Minke Douwesz is te gast om over haar werk en vooral over haar laatste roman te spreken met Arko Oderwald en Henk Maassen. Presentatie: Henk Maassen Montage: Tamar Oderwald Muziek: Corrie van Binsbergen

Lieke Marsman werd al snel als een groot talent beschouwd. Ze studeerde af als filosofe en maakte naam als dichter. Toen ze ernstig ziek werd kon het haast niet anders dat ze daar in haar werk aandacht aan ging besteden. Onlangs overleed zij op 35 jarige leeftijd. In deze podcast bespreken Arko Oderwald, Alice van Gorp en Koos Neuvel het poëtische, essayistische en autobiografische werk van Lieke Marsman, met bijzondere aandacht voor wat zij over haar ziekte te melden heeft. Host: Arko Oderwald Montage: Tamar Oderwald Muziek: Corrie van Binsbergen

Charlie Toorop is een beroemde Nederlandse schilder(es) die in de voetsporen van haar vader, Jan Toorop, trad. Recent was er een overzichtstentoonstelling van haar in het Kröller-Muller museum, waar ook haar schilderijen van psychiatrische patiënten hingen. Ze had, behalve landschappen, een voorkeur voor portretten, onder andere van 'eenvoudige' mensen. Recent verscheen er een biografie van haar, van de hand van Wessel Krul. Hij bespreekt met Laura Prins in deze podcast het leven en het werk van Charlie Toorop, van wie op 21 Juni een tentoonstelling opent in het More museum in Gorssel, samen met werk van haar tijdgenoot Pyke Koch. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen

Belcampo (1902 -1990), pseudoniem van de arts Herman Pieter Schönfeld Wichers, verwierf faam als auteur van fantastische verhalen, waarin hij over bizarre werkelijkheden schrijft alsof ze volkomen normaal zijn en in zichzelf logisch. In 2024 verscheen de biografie van deze unieke figuur in de Nederlandse literatuur: Groots en Onbekommerd. Leven en werk van Belcampo , geschreven door Nico Keuning. Met Nico Keuning praten we over Belcampo’s leven, over zijn werk als huisarts in het Overijsselse Bathmen en later als studentenarts in Groningen, zijn zwerftochten door Nederland en Europa, en vooral over zijn oeuvre, een paar van zijn mooiste verhalen en zijn vrije, inderdaad ‘onbekommerde’ kijk op het leven. Conclusie: hij is nog altijd zeer leesbaar. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer info over Belcampo: https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/6 De biografie: https://singeluitgeverijen.nl/querido/boek/groots-en-onbekommerd/ Tegelijk met de biografie verscheen deze selectie van zijn mooiste verhalen: http://ftp.singeluitgeverijen.nl/querido/boek/de-surprise-en-andere-bizarre-verhalen/ Belcampo’s beroemdste verhaal, Het Grote Gebeuren , werd verfilmd en dat leverde in 1975 een legendarische tv-uitzending op: www.youtube.com/watch?v=qBr9DCBbKGA Ook het verhaal De Surprise werd succesvol verfilmd, door Mike van Diem, maar wel met een afwijkend slot: www.youtube.com/watch?v=FDCJHDIovUo

In tegenstelling tot Rutger Kopland verenigde Leo Vroman zijn biologische perspectief met een poëtisch perspectief op het leven, en dan gaan we nog voorbij aan zijn tekentalent. Atte Jongstra heeft het leven van Leo Vroman beschreven in zijn onlangs verschenen kloeke biografie. We praten in deze podcast over deze bijzondere dichter en onderzoeker van onder andere de stolling van bloed. Atte Jongstra is samen met Aafke de Groot onze gast. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen Meer over Atte Jongstra: https://attejongstra.nl/

Voor de tweede keer gaan emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde Henriëtte van der Horst en de Zuid-Afrikaanse emeritus hoogleraar geestelijke zorg Johan Bouwer in gesprek over het werk van Antjie Krog (1952). En opnieuw horen we ook de stem van Krog zelf. In deze aflevering staat haar vloeiend geformuleerde, directe en vaak provocerende poëzie centraal, met bijzondere aandacht voor de bundel Lijfkreet . Daarin schrijft Krog onder meer over het ouder wordende vrouwenlichaam en de overgang, met onder meer gedichten over opvliegers en over de vraag: ‘hormonen of geen hormonen’. Tegelijkertijd relativeert zij deze thematiek ook – met ironie, zelfspot en een scherpe blik op het lichaam. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer informatie over Antjie Krog: https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/805

Thema’s die steeds terugkeren in het werk van de Zuid-Afrikaanse dichter Antjie Krog (1952) zijn haar verbondenheid met haar vaderland en haar worsteling met de ongelijkheid in Zuid-Afrika, maar ook het vrouw-zijn, het moederschap en het ouder worden. Hoe leef je in een gepolariseerde, gefragmenteerde en ontregelde samenleving? Hoe blijf je mens in een land als Zuid-Afrika? En wat bepaalt uiteindelijk je identiteit? In deze eerste van twee afleveringen praten emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde Henriëtte van der Horst en de Zuid-Afrikaanse emeritus hoogleraar geestelijke zorg Johan Bouwer over Krogs boek Binnenrijm van bloed . Daarin beschrijft Krog haar band met haar moeder, die negentig jaar oud en hulpbehoevend is. Hun relatie staat onder spanning: haar moeder is racistisch, en dat schuurt hevig. Toch blijven zij moeder en dochter. De moeder wordt verzorgd door een zwarte verpleegkundige – ook een situatie die pijnlijke en ongemakkelijke spanningen oproept. Bonus: we horen Antjie Krog ook zelf. Presentatie : Henk Maassen Montage : Tamar Oderwald Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer informatie over Antjie Krog: https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/805

Fré Dommisse werd aan het eind van de Eerste Wereldoorlog opgenomen in een psychiatrische inrichting. Zij werd uiteindelijk ontslagen uit de inrichting en schreef haar ervaringen op. Deze werden gepubliceerd in de roman Krankzinnigen, die in 1929 het licht zag. Ver voor de anti-psychiatrie maakte zij duidelijk wat er beter kon in de behandeling van psychiatrische patiënten. Catharina Bakker schreef een biografie van Fré Dommisse en is bij ons te gast. Wie was Fré Dommisse en wat heeft zij betekend voor psychiatrische patiënten? Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen Reacties zijn welkom via: website@litmed.nl Meer over Catharina Bakker: https://www.linkedin.com/in/cthbakker/?locale=nl

Monsterzicht is de negende roman van Jan van Aken. Hoofdpersoon is de arts assistent psychiatrie (niet in opleiding) Victor Montanus. Victor werkt in Sint Dymphna, een psychiatrische kliniek. Het is 1939. De aandacht van Victor wordt getrokken door Lena, die lijdt aan monsterzicht, ook wel propometamorfopsie genoemd. Maar er is iets geheimzinnigs aan dit meisje, dat ondanks alles toch niet erg op haar plaats lijkt te zijn in de inrichting. Op de drempel van de tweede wereldoorlog en de naziterreur komen we meer te weten over Victor en zijn tijd in Heidelberg, waar hij in het spoor van Carl Gustav Jung wil treden. Jan van Aken vertelt over het ontstaan van de roman en de rol van religie en psychiatrie in deze roerige tijd. Presentatie : Arko Oderwald Montage : Tamar Oderwald Muziek : Corrie van Binsbergen