Eureka

Praktyczne wykorzystanie nanotechnologii w medycynie. Opowiada o tym dr inż. Beata Rurarz z Międzyresortowego Instytutu Techniki Radiacyjnej na Wydziale Chemii Politechniki Łódzkiej. Liczba zakażeń HIV w Polsce rośnie w tempie, które zaskakuje epidemiologów. Na początku dekady zdiagnozowanych było 20 046 pacjentów, a według najnowszych danych NFZ już 31 738 osób żyje z wirusem. Specjaliści podkreślają, że kluczowe znaczenie mają: testowanie HIV, zmiany społeczne oraz wpływ migracji. O szczegółach dr n. med. Iwona Cielniak. Uniwersytet Śląski na kierunku: Język, Region i Kultura na Wydziale Humanistycznym promuje i kształci przyszłych nauczycieli oraz popularyzatorów oraz edukatorów języka i kultury śląskiej. Tomasz Hutsch– absolwent tego kierunku a także dr n. med. działa na rzecz promocji tego języka i kultury.

Wielu myślicieli i studentów filozofii znalazło się w szeregach AK walczących na ulicach Warszawy. Klemens Szaniawski, Andrzej Półtawski i Zbigniew Pełczyński pokazali, że humanistyka nie kończy się na refleksji. Profesorowie Władysław Tatarkiewicz i Tadeusz Kotarbiński nie byli powstańcami, ale pozostali autorytetami moralnymi podtrzymującymi etos wolności i godności człowieka. Odkrywca, topograf, generał armii Imperium Rosyjskiego, badacz Azji Środkowej kierował ekspedycjami naukowymi w Azji. Jako pierwszy opisał słynny „dach świata” w Pamirze, odbył wiele misji politycznych, a pozostawił po sobie liczne zbiory dokumentów i fotografii, które przedstawia prof. Piotr Krzywiec. Artyści z wielu krajów przyjeżdżali do Paryża, aby inspirować się nawzajem i kształcić w Akademii Sztuk Pięknych. Obok malarstwa projektowano plakaty, tkaniny, ilustracje do książek czy meble.

O nowoczesnych biokatalizatorach opartych na enzymach i ich wykorzystaniu w zielonej chemii opowie ich twórczyni dr inż. Anna Wolny z WCh Politechniki Śląskiej – laureatka programu FNP START. A o technologii biodruku 3D narządów, nowatorskim zastosowaniu biotuszy w medycynie regeneracyjnej i o bionicznej trzustce - dr Tomasz Bąkowski ze spin-offu POLBIONIKA.

Więcej kontaktów, większa polaryzacja społeczna? Najnowsze badania naukowców z Politechniki Warszawskiej: prof. J. Hołysta i dr P. Górskiego. Atrakcje w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi z okazji urodzin miasta. Opowiada M. Kędzierski. Polska Akademia Nauk powołała Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN – nową jednostkę naukową z siedzibą w Toruniu. O szczegółach prof. B. Buszewski.

Ekspert dr Maksym Łaszewski z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o znaczeniu naturalnych wypływów wód. Okazuje się, że źródła są wdzięcznym tematem badawczym ale też są świadkami zmian klimatu i działalności człowieka na przestrzeni wieków. W czasie wakacji wybrani uczniowie szkół średnich w ramach 12 edycji obozu naukowego Adamed SmartUp z Polski i Wietnamu pracują nad projektami badawczymi z fizyki. Wydarzenie to odbywa się pod patronatem Ministra Edukacji. O szczegółach młodzi badacze i opiekunka grupy Anna Olszak. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEJ) publikuje rzetelne wytyczne oparte na analizie prowadzonych badań naukowych dotyczące norm spożycia wody dla poszczególnych grup wiekowych. Gość: Marta Pawłowska.

Polskie Radio transmitowało mecz Polska – Brazylia w 1938 roku, odnotowano wówczas najwyższą sprzedaż radioodbiorników, które wystawiano na zewnątrz budynków, aby kibice mogli uczestniczyć w transmisji. Intelektualistka, związana przez kilka lat z Fryderykiem Chopinem, jest bohaterką wystawy „George Sand 1804-1876. W Kalejdoskopie sztuki i życia.” We współpracy badawczej z Centre des monuments nationaux we Francji, Muzeum Fryderyka Chopina przygotowało ekspozycję pamiątek: książek, listów i bibelotów należących do zainteresowanej również botaniką i mineralogią pisarki. 22 lipca 1942 roku rozpoczęła się masowa akcja likwidacji getta, która trwała do września. Co roku wspominając minione wydarzenia, organizuje się w tym dniu Marsz Pamięci spod pomnika na Umschlagplatzu przy ul. Stawki, historię przypomina prof. Andrzej Żbikowski.

Warszawa dołączy do elitarnego grona miast, w których zlokalizowane są ośrodki Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). O szczegółach E. Zambrzycka-Kościelnicka. Ma 8 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni i pomieści ponad 3,5 tysiąca obiektów. Muzeum Historii Polski przygotowuje największą ekspozycję historyczną w kraju. Rozmowa z dr M. Przeperskim. Kto jest wynalazcą radia: Nikola Tesla czy Guglielmo Marconi? Opowiada J. Lemański.

Czy matematyka może być inspiracją dla sztuki? Wystawa "Matematyka w obiektywie" w Muzeum Narodowym w Szczecinie pokazuje, że tak. O szczegółach prof. M. Makiewicz oraz dr K. Milewska. "Kresowe koleje losu. W 80. rocznicę ekspatriacji" - nowa wystawa czasowa w Stacji Muzeum w Warszawie. Opowiada D. Leszczyńska. Instytut Gospodarstwa Społecznego utworzono w 1920 r. w Warszawie. Ideą przewodnią powołania IGS było rozpoznanie problemów społecznych ówczesnej Polski. W wyniku ogłoszonego konkursu jeszcze przed II Wojną Światową wydano: "Pamiętniki bezrobotnych", "Pamiętniki chłopów" oraz "Pamiętniki emigrantów". Rozmowa z prof. P. Błędowskim

Legenda głosi, że panna, która dotknie serca Dzwonu Zygmunta, wkrótce wyjdzie za mąż. 505 lat temu, 9 lipca 1521 r dzwon umieszczono na wieży katedralnej na Wawelu a już 13 lipca po raz pierwszy zabrzmiał jego donośny dźwięk w całym Krakowie. Historia stała się inspiracją do badań dla antropologów kultury, historyków, literaturoznawców. A jaką inspiracją był dla Matejki i Wyspiańskiego? Opowiada Agnieszka Janczyk– historyczka sztuki i kuratorka zbiorów w Zamku Królewskim na Wawelu. W czasie wakacji wybrani uczniowie szkół średnich w ramach 12 edycji obozu naukowego Adamed SmartUp z Polski i Wietnamu pracują nad projektami badawczymi z chemii. O szczegółach dr Marta Buler. W Polsce żyje ponad 10 mln osób w wieku 60+ co stanowi ponad 26 całego społeczeństwa. Dane GUS wskazują, że liczba seniorów wzrosła w ciągu zaledwie kilku lat o milion. Naukowcy myślą, jak wydłużyć czas życia i sprawić aby wzrósł również komfort i jakość życia seniorów. Mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Jankowski.

Pierścień króla zlokalizowano w niemieckim Schmuckmuseum Pforzheim. Obecnie po pozytywnej weryfikacji ponownie trafił do kolekcji w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, jego dzieje przedstawia dr Katarzyna Płonka-Bałus, historyk sztuki. Azjatycka kolekcja Krzysztofa Findzińskiego prezentowana jest jako gabinet osobliwości na wystawie w Muzeum Azji i Pacyfiku. Obecność inteligentnego towarzysza człowieka pojawia się w "Historii kotów " Moncrifa z 1727 roku. Wspominali o nim encyklopedyści, a także wybitny przyrodnik de Buffon. Kot był przedmiotem dyskusji uczonych epoki Oświecenia, filozof Jean Jacques Rousseau uważał koty za zwierzęta wolne i niezależne, Wolter czytał ulubieńcom fragmenty swoich dzieł - historię opowiada prof. Izabella Zatorska z Instytutu Romanistyki UW.

Położone w Chile Obserwatorium im. Very C. Rubin rozpoczyna najbardziej szczegółowy filmowy zapis Wszechświata. Rozmowa z prof. B. Czerny. Kanibalizm nie zniknął przypadkiem: był zbyt kosztowny dla kultur, które go praktykowały. Autorzy pracy opublikowanej na łamach "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS) sugerują, że kanibalizm "nie opłaca się biologicznie". Opowiada dr M. Misiak. "Całe życie rysowałem życie" - nowa wystawa czasowa w Muzeum Gdańska. Ekspozycja przybliża postać Daniela Chodowieckiego, jednego z najwybitniejszych grafików epoki oświecenia. O szczegółach dr A. Gierszewski.

Czy Homer rzeczywiście istniał? Jeśli tak, to kim był? A może Iliada i Odyseja nie są dziełem tego samego twórcy? Na te m.in. pytania odpowiada prof. Marek Węcowski – historyk starożytności z UW - w swojej najnowszej książce „Homer na nasze czasy”. W 1911 r. upadły Chiny cesarskie, co umożliwiło zależnej od Pekinu Mongolii – ogłoszenie niepodległości. Władcą Mongolii został obwołany dotychczasowy przywódca duchowy Bogda Chan, który na rok przed śmiercią ożenił się po raz drugi z młodziutką 18-letnią Genepil. Jej tradycyjny strój, makijaż i fantazyjnie uczesanie stało się inspiracją dla filmowej królowej Amidali z „Gwiezdnych Wojen”. Postać ostatniego chana Mongolii i jego żony Genepil przypomina prof. Agata Bareja-Starzyńska – mongolistka z UW. Związek Homo sapiens z „Canis lupus familiaris” liczy sobie kilkanaście tysięcy lat. Jak wyglądały „nasze” pierwsze psy i skąd „przyszły” do nas „rasowe” czworonogi? To wyjaśnia archeozoolog – prof. Daniel Makowiecki z UMK w Toruniu.

Kuchnia molekularna to jedna z dziedzin technologii gastronomicznej i higieny żywności, która w ostatnim czasie rozwija się niezwykle dynamicznie. O szczegółach opowiada dr inż. Artur Głuchowski z SGGW. Katarzyna Nawrocka z zaczytani.org opowiada o nowych projektach, które służą wzmocnieniu potencjału zdrowia u dzieci. Przemoc domowa - eksperci dokonali oceny skali problemu na podstawie przeprowadzonych wielu badań naukowych. Goście: Urszula Kubicka-Kraszyńska z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, Piotr Hartmann - lekarz pediatra i Michał Lewoc - prawnik-sędzia z Legnicy.

Modzie na koty uległ król Francji Ludwik XV, którego ulubieniec uczestniczył w ważnych dla państwa posiedzeniach. Kardynał de Richelieu i minister Colbert otaczali się w swoich gabinetach kilkunastoma przedstawicielami różnych ras, a historię kotów przedstawia prof. Izabella Zatorska z Instytutu Romanistyki UW. Postać geologa, społecznika i wizjonera edukacji przypomina nowa wystawa w Pałacu Kazimierzowskim, przygotowana przez Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego pod tytułem "Oblicza nauki. Nowoczesność w badaniach Stanisława Staszica". Badania naukowe podsumowujące ostatni rok szkolny wskazują na wzrost korzystania przez uczniów ze sztucznej inteligencji. Celem polepszenia efektów edukacji staje się wdrożenie programów, które pokazują nauczycielom jak uczyć dzieci i młodzież korzystania z AI, rozumiejąc jej działanie i ograniczenia.

Przed głównym gmachem Politechniki Bydgoskiej z okazji 75-lecia istnienia uczelni odsłonięty został pomnik jej patronów: Jana i Jędrzeja Śniadeckich. O szczegółach prof. S. Różański. Otwarcie wystawy stałej w Domu „Zośki” w Zalesiu Dolnym (obecnie Piaseczno) pt. "Pięknie żyć. Opowieść o rodzinie Zawadzkich". Rozmowa z V. Jarząbkowską oraz P. Jakuboszczakiem. Od Wiednia i Budapesztu po Kraków, Brno i Koszyce — miejskie ringi były czymś więcej niż tylko nowymi arteriami komunikacyjnymi. Powstające na miejscu dawnych fortyfikacji stały się symbolem nowoczesności. Opowiada dr K. Ruszała.

4 lipca mija 250 rocznica ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Niekwestionowanym symbolem tego kraju jest nowojorska Statua Wolności, która była darem narodu francuskiego na stulecie powstania USA. Historię tego monumentu przypomina dr Rafał Kuś amerykanista z UJ. W miejscowości Pień koło Bydgoszczy od ponad 2 dekad prowadzone są prace wykopaliskowe na tamtejszym XVII-wiecznym cmentarzysku. Najbardziej intrygującym pochówkiem jest ten, w którym spoczęła młoda kobieta. Archeolodzy odnaleźli na jej szyi sierp, a na palcu u nogi – zawieszoną kłódkę. O tzw. „wampirce Zosi” i innych zagadkowych grobach z Pnia opowiada prof. Dariusz Poliński z UMK w Toruniu. Rozegrana 3300 lat temu bitwa pod Kadesz uznawana jest za jedną z najlepiej udokumentowanych bitew starożytności. Do starcia między ówczesnymi potęgami Bliskiego Wschodu: Egiptem a państwem Hetytów doszło w Syrii, która była terenem spornym obu mocarstw. Szczegóły wyjaśnia egiptolog – dr Filip Taterka z PAN.

Jakość wody ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i całego ekosystemu. Przeprowadzane są w związku z tym regularne badania wody, aby odpowiednio wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i jeśli jest taka konieczność to zostają wdrożone natychmiastowe działania. Jak się bada wodę w rzekach, jeziorach czy w innych zbiornikach a także w wodach gruntowych opowiada hydrobiolożka: dr hab. n. biol. Agnieszka Kolada. Czym charakteryzują się komputery kwantowe, czy wyprą z użycia te których teraz używamy, czym ma być: dzień Q–Day i czego dotyczy świeżo opublikowany raport Instytutu Łączności o bezpieczeństwie w erze komputerów kwantowych opowiada: dr. inż. Elzbieta Andrukiewicz. Co wiedzieliśmy do tej pory a co wynika z najnowszych badań dot. funkcji mikrobiomu dla poznania mechanizmu wielu chorób czy opracowania nowych terapii a także nowych możliwość ćwiczenia układu odpornościowy opowiada badacz mikrobiomu dr n. med. Tomasz Hutsch.

1 lipca 1656 roku podczas "potopu" szwedzkiego wojska Korony odniosły zwycięstwo w oblężonej od kwietnia Warszawie. W 470. rocznicę wydarzeń prof. Konrad Bobiatyński przypomina ich przebieg i pamięć historyczną dotyczącą szwedzkich grabieży polskich dóbr kultury i stan obecny zwrotu zrabowanych dzieł sztuki. W traktacie pod tytułem "Zachęta do filozofii" Arystoteles opowiada w prosty sposób o spełnieniu człowieka poprzez filozofowanie, refleksję i kontemplację. Tekst komentuje prof. Michał Zembrzuski, filozof. Z okazji Światowego Dnia Architektury, Marek Chrobak, prezes SARP-u mówi o wyzwaniach współczesnej architektury w kształtowaniu otoczenia, a także o niedawnym Kongresie Architektów Polskich, który przebiegał pod hasłem "Przestrzeń – wartość i odpowiedzialność".

Cuda na balkonie-nauka podpowiada jakie wybierać rośliny do hodowli balkonowych. Robotnice w ekosystemie-wyjaśnimy organizację rodzin pszczelich, jak rodzi się matka i jak powstaje miód. Muzeum Lniarstwa w Żyrardowie-zachowane artefakty przemysłu z połowy XIX w.

Mija rok od wylotu dr S. Uznańskiego-Wiśniewskiego na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Lot odbył się w ramach polskiej misji technologiczno-naukowej IGNIS. Rozmowa z płk M. Mazurem. Architektura to budowanie relacji – między budynkami a ich otoczeniem oraz między ludźmi, którzy ją tworzą i z niej korzystają. Muzeum Architektury we Wrocławiu zaprasza na wystawę "SPLOTY. Barbara Brukalska, Helena Syrkus i sieci modernizmu". O szczegółach M. Jędrzejczyk oraz A. Kędziorek. Gazety ulotne odegrały znaczącą rolę - także w historii Polski. Czym były? Opowiada T. Grajpel.