Oikos - framtidspodden

"Den nye fisken" er ein moderne miljøklassikara - ei analyse av den doble metamorfosen av oppdrettslaksen, og kystsamfunnet som fulgte med. Journalist og forfattar Simen Sætre snakkar om korleis endring av ein fisk også endra matvaner, økosystem og maktforhold i små kystsamfunn. Og korleis dette til slutt enda i hendene til landets rikaste. Dei to journalistane Simen Sætre og Kjetil Østli har hatt stor produksjon. Sætre har jobba fleire år i Morgenbladet, og var ein av dei skribentane eg alltid gleda meg til å lese, fordi det som regel var overraskande perspektiv. Sætre har skrive ei rekke bøker om ulike tema - inkludert om høgreekstremisme, olje, mat, og sist om “Den usannsynlige seriemorderen Arnfinn Nesset” - ei bok han nylig fekk rettssikkerhetsprisen på. Østli har vore med å bygd opp nettmagasinet Harvest. Han har skrive bøker både om Kronprins Haakon og Lars Monsen, og om 22. Juli - og jobbar no i Aftenposten. Eit ganske vidt interessefelt der også altså. Men i 2021 kom desse to ut med ei besynderlig bok. Den heitte “Den nye fisken - om temmingen av laksen og alt det forunderlige som fulgte”. Og då eg las den, så sat eg som fjetra tilbake. For dette var intet mindre enn ei usedvanlig brei analyse av eit teknologisk, sosialt, biologisk og politisk fenomen som har utvikla seg i norge gjennom dei siste 40 åra Og som vi i dag kjenner som ei av norges største næringer Nemlig norsk lakseoppdrett. Og det eg ønska meg då eg var verdig med å lese boka, var at Østli og Sætre skulle følge opp, og gjere tilsvarande analysar av andre norske bransjar, som kraftbransjen og oljebransjen. Så eg skal legge inn ønske om det i samtalen For i dag har eg vore så heldig å få som gjest journalist Simen Sætre. God lytting. I ord for dagen freistar eg å forstå kvifor næringar som byrjar med godvilje - som oppdrett, vindkraft og cruise, endar med krangling. Ein kan ikkje klandre ein rev for å vere ein rev. Men kva må ein gjere då? Foto: Maria Kleppe Vihovde Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

[ein teknisk feil på opptaket er no retta] Eit fortrengt nasjonalt traume, generasjon korona, lablekkasje, bioterrorisme og fugleinfluensa. Ja det er nok å ta tak i når det er snakk om pandemi. Eg spør immunolog Gunnveig Grødeland: kvifor er det så vanskelig å snakke om pandemi? I dag skal vi snakke om noko som vi helst ikkje vil snakke om Ja, det er i allefall min påstand. Det er no over seks år sidan norge stengte ned for koronaviruset - ei heilt uverkelig tid Ja, det er også seks år sidan pandemien snudde opp-ned på store delar av verda Sidan myndigheiter innførte massive tiltak Og sidan land som USA og England opplevde enorme helsekriser grunna sviktande respons. Men det som er bemerkelsesverdig er kor lite vi har snakka om det i ettertid. Mange av dei tinga som i Norge ikkje funka i det heile - har vi nesten ikkje diskutert. Ingen har gått frå stillinga si, ingen massiv kritikk, Det er mest som vi kollektivt har ønska å berre gå vidare. Så har vi eigentlig klart å fordøye koronapandemien, og er vi klare til neste pandemi Som potensielt kan vere myke meir omfattande? Ja det er mine spørsmål til dagens gjest Gunnveig Grødeland. Ord for dagen handlar om dette: alt vi skulle ha lært av pandemien, som vi ikkje har lært. Og kva det seier om evna vår til å handtere kriser som pandemi eller klimaendringar. "Kjenn deg sjølv" er det noko som heiter. God lytting! Foto: UiO Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Vi snakkar om den nye boka "Brefallet", kva vi mister med ein natur i endring, inspirasjonen frå vennen Thomas Hylland Eriksen, og forskaren sin plass i det postfaktuelle samfunnet Dag O. Hessen har løfta fram tilhøyrigheit, identitet og kultur for å vise korleis ein natur i endring også endrar oss. Resultatet har blitt ein naturfilsofi der både natur og kultur er med. I denne samtalen snakkar vi om naturtrilogien hans, den siste boka "Brefallet", og inspirasjonen frå venn og kollega Thomas Hylland Eriksen. Og vi diskuterer: er det riktig av forskarar å delta i samfunnsdebatten, forstår menigmann forsking tilstrekkelig, og kvar bør grensene gå for kva akademikarar uttalar seg om? Dag O. Hessen har vore den desidert ledande til å få biologi inn i den offentlige debatten i fleire tiår. Mellom anna gjennom ein heil stabel av toneangivande bøker - alt frå lærebøker, barnebøker og biografiar, fagorienterte populærvitskaplige bøker, til bøker som grensar mot filosofi og antropologi. Han dukkar også stadig opp i formidling, TV, radio og podkastar av ymse slag. I tillegg til dette har han også fast jobb - som professor i biologi på Universitetet i Oslo, som ledar på senter for biogeokjemi ved Institutt for biovitenskap No er han ute med ny bok - den tredje i ein trilogi som tematiserer naturendringane ikring oss og kva dei gjer med oss - i spennet mellom natur og kultur. Den heiter “Brefallet”, og utforskar vårt forhold til dei mektige isbreane våre, og kva det har å seie for oss når desse no er i rask tilbakegang. Dagens gjest er professsor Dag O. Hessen Vi skal snakke om den nye boka hans, om naturtrilogien som prosjekt, om kvifor han vel å gå vekk frå det reint faglige, og drage inn menneska si lokale tilknytning i bøkene sine. Og vi skal snakke om rollen som forskar og biolog i offentligheita. Er det riktig av fagfolk å kaste seg inn i brennbare politiske diskusjonar som dei vi har om klimaendringar og naturtap. Eller bør dei holde seg på instituttet sitt og berre informere når dei blir spurt? I ord for dagen hadde eg tenkt å reflektere litt over FrP sin nye klimastrategi. Men i anledning Konge Harald V sin død vart det eit minneord i staden. Eg lar meg tross alt lett engasjere. Foto: © Foto: Anna-Julia Granberg BLUNDERBUSS Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Korleis leve livet i ein verden som går av hengslene, og kva kan Afghanistan-veteranar lære oss om usikkerheit? Det spør eg Andreas Espetvedt Nordstrand om. Han er psykologspesialist, førsteamanuensis, kommandørkaptein (og long time klatre- og diskusjonspartner) - og dagens tema er usikkerheit, og å forstå framtida. Beredskap beredskap beredskap. Ordet har gått som eit refreng dei siste åra. Det starta med pandemiberedskap i 2020. Den var så som så. Så forsatte det med militær beredskap i 2022 – då Russland invaderte Ukraina. Den var heller ikkje god. Så har det kome på rekke og rad: Cyberberedskap, klimaberedskap, beredskapslager. For ikkje å snakke om energiberedskap – i det Iran strupa verdas forsyning av olje og laga furore på stortinget. Og det i år – 2026, som til alt overmål er totalberedskapsåret. Og det er ikkje for å feire at beredskapen vår er så god – for å seie det slik. Berre for ti år sidan hadde vi rista på hovudet – no må ein slappe litt av her. Kva er det eigentlig som har skjedd? Vel, det har skjedd ganske mykje dei siste 10 åra. Vi skal på ingen måte oppsummere alt – det held med nokon stikkord. Koronapandemien viste kor sårbare og lite budde samfunna våre er på lammande naturkatastrofar. Putin sin angrepskrig i Ukraina var eit vendepunkt for Europa. Og vi må i dag leve med eit aggresivt og potensielt ustabilt Russland. Trump sitt kleptokrati kan vere starten på slutten for pax americana og det trans-atlantisek samarbeidet. Og i bakgrunnen endrar klimaet seg, som eit stigande tidevatn. Ei stille bølge som vil endre livsvilkåra for milliardar av menneske. Dette er mykje – men ein ting er sikkert. Om vi stod her i 2016 og diskuterte korleis verda kom til å vere om 10 år, så trur eg ingen hadde klart å føreseie korleis dette vart. Og då er vi ved dagens tema. For om eg skal ta eit steg til sida, til min jobb som lærar Som skal forklare til 16-åringar korleis verda heng saman. Så må eg berre seie det som det er: vi veit ikkje korleis verda kjem til å bli Men ein ting kan eg seie: de er nøydde til å leve med mykje usikkerheit. Men korleis gjer ein det? Korleis kan vi norskar, som har levd i eit stabilt hjørne av verda omtrent sidan andre verdskrig Få robustheit, evne og instilling til å tåle ei usikker framtid? Til det har eg fått ein interessant gjest. Andreas Espetvedt Nordstrand Han er utdanna psykologspesialist Og førsteamanuensis ved NTNU Han er også kommandørkaptein i forsvaret Der han er sjef for seksjon for militær mental helse. Men før han vart alt dette, så var eg og han på klatreturar i den norske fjellheimen Så vi er gamle kjente. Likevel, eg har ikkje invitert Andreas på kjentfolk-kvota, for han har etter kvart blitt heilt sentral i den norske debatten om mental beredskap og robusthet. Det vart til slutt rart å IKKJE spør om han ville vere med på podden. Andreas har jobba i mange år med mental robusthet og beredskap Først med norske afghanistan-veteranar Og no med utdanning av personell i det Ukrainske militæret. Og eit sentralt spørsmål i hans arbeid er korleis ein handterar usikkerheit. Ord for dagen er om tenking - med bakgrunn i boka "Dumhet, idioti og dumme idioter" av Lars Fr.H. Svendsen. Målsetjing: ikkje vere dum, idiot eller dum idiot - og ellers gjere sitt beste, Dette er siste podden for våren - eg er tilbake i haust. God sommar! Foto: forsvaret Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Miljøkrisa er fundamental, og krevjer fundamentale løysingar, seier professor i etikk Odin Lysaker. Djupøkologien er eit svar på dette. Alt liv som påverkst av miljøkrisa må rommast i demokratiet. Vi har tidligare vore innom temaet miljø og demokrati her i podden. Er demokratiet i stand til å løyse våre felles miljøproblem? Er det tvert imot eit hinder for å løyse miljøproblema? Eller er demokratiet sjølve nøkkelen til å løyse miljøproblema, gitt at ein tenker nytt om kva demokrati skal bety? Dette er nokon av tema i det som vert kalla djupøkoloigien Ei filosofisk retning som mellom anna har vorte utvikla i norge Mange kjenneer til Arne Næss Men også mange andre navn som til dømes Nils Faarlund var involvert Ein som i dag jobbar med desse spørsmåla nett det å tenke nytt om demokrati og natur er filosof og professor i etikk ved Universitetet i Agder, Odin Lysaker. I 2024 kom han med boka «Ecological democracy – caring for the earth in the antropocene» Og det er han som er dagens gjest. Her snakkar vi om kva djupøkologi er, og den djupøkologiske tradisjonen. Kvifor vi treng djupøkologi, og kva den er eit svar på. Korleis det kjem frå djupøkologien at også den delen av naturen som er ikkje-menneskelig må ha representasjon i demokratia våre og vi diskuteraste korleis dette kan sjå ut i praksis. I "Ord for dagen" tenker eg vidare på samtalen, og korleis løysingane på miljøproblema delast opp mellom grøn vekst og vekstkritikk. Ein gammal klassikar dukkar opp frå fortida - Thomas Malthus. Kvifor er han relevant i dag? Foto: Lars Verket - UiA Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Senterpartiet og MDG er etter mi meining to av dei partia som i størst grad har politikk for norske distrikt og landbruk. Ein vågal påstand kanskje - med to parti som støtt er i tottane på kvarandre. Men eg trur dei to partia har mykje å snakke om - klarer dei å legge vekk eit par saker. Så i denne episoden spør eg Senterpartiet sin Erling Sande om ALT eg lurer på om senterpartiet. Og i bakgrunnen lurer FrP.... Eg har lenge ønska å ha ein episode med Senterpartiet på podkasten. Distriktspolitikk heng tett saman med miljø, natur og klima, så vel som identitet og kultur i Norge. Senterpartiet er det partiet som i størst grad ser på seg sjølv som distrikta si stemme. I eit samfunn der stadig fleire flyttar til dei større byane, og desse områda set stadig meir av agendaen for samfunnsutviklinga, treng vi sterke distriktsstemmer. Og ingen kan skulde senterpartiet for å vere noko anna. På sitt beste evnar Senterpartiet å setje saker på dagsorden som er gløymt eller rett og slett ignorert. Dette trur eg var årsaka til partiet sitt sterke resultat i stortingsvalet i 2021, då dei fekk 13,5% og gjekk i regjering med arbeiderpartiet. Men, som oppvoksen på bygda, flytta til byen, og så tilbake til bygda så har eg like ofte vore frustrert over Senterpartiet. Om dei var gode på problembeskrivingar i 2021, så er eg usikker på om dei lukkast like mykje med løysingar. Dei brukte mykje politisk kapital på saker som oppdeling av Viken fylke og gratis ferger. Store saker som kommuneøkonomi, derimot, som kanskje er den virkelig store elfenten i rommet i distriktsnorge, var det mindre snakk om. Dette viste også att på oppslutninga, som dala. Partiet miste velgarar, og Sp tok til slutt (etter mi meining) «ein FrP» og gjekk ut av posisjon for å styrke seg som opposisjonsparti i god tid før neste val. Ja, det var nett FrP partiet miste velgarar til – eit anna parti som somme (meg inkludert) vil seie er betre på problembeskrivingar enn løysingar. Og det er ingen tvil om at alle som brenn for distrikta bør vere obs på FrP. For partiet er no norges absolutt største distriktsparti. Kva har vore Senterpartiet sitt svar på dette? Mi oppfattning er at strategien har dreia mot det eg ser på som meir “konservativ bygdepopulisme”, der identitetspolitikk, petroleum og kulturkonservatisme køyrast fram på bekostning av miljø, omstilling og eit inkluderande distriktsfellesskap. Kort sagt målbærer Senterpartiet sin retorikk no i mange tilfelle nett dei utkantane som meg og mange andre har ønska å flytte frå, og som på ingen måte reflekterer den bygda eg flytta heim til. Årsaken kan ein sjølvsagt mistenke, er at Sp har mista så mange velgarar til FrP, og at partiet no er i drift mot høgre. Det er i så fall veldig synd, for vi treng eit parti med positive og inkluderande visjonar for distrikta som no og i dei komande åra skal møte enorme endringar og utfordringar i klima, natur og næringsliv. For det meinar eg framleis: Senterpartiet er eit løysingsorientert sentrumsparti med mange andlet. Ja, før dei fann ut at det ikkje var så kult allikavel, så hadde partiet programfesta omstilling av norsk petroleumssektor – for eksempel. Partiet har absolutt eit potensiale i seg til å vere med å stake ut ein positiv og berekraftig visjon for sterke og levande norske distrikt. Men korleis? Difor ønsker eg å snakke med Erling Sande - Gloppar og ein tydelig senterpartipolitikar. Om visjonar for distrikta. Miljø, og omstilling i ei verd der natur- og klimautfordringane vil påverke oss stadig meir, og der distriktsnorge faktisk har store moglegheiter - om vi vel å gripe dei. Foto: Senterpartiet Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Forskar og forfattar Bård Lahn forklarer korleis Noreg både kan opne nye gassfelt og innføre rådyre klimatiltak. Korleis er det mogleg!?! Kristian ser fanden på flatmark og blir NESTEN konspiratorisk: dette er det oljepolitiske komplekset!! I førre veke kom nyhenda at regjeringa gjenopnar tre gassfelt og opnar for leiting på 70 nye stadar på norsk sokkel – nokon av dei uvanlig nær kysten. Dette burde ikkje vere noko overrasking frå arbeiderpartiet, som vil utvikle og ikkje avvikle norsk petroleumsnæring. Likevel er det jo eit skisma i norsk politikk at vi har ambisiøse klimamål og rådyre klimatiltak på norsk landjord, samtidig som vi held fram å stimulere vår største kjelde til CO2, nemlig norsk petroleumssektor. Korleis får vi dette til å henge saman? Ja, samanlikna med våre naboland så er dette like særnorsk som brunost og grandiosa. Så dagens tema er petroleum og klima. Nærare bestemt om det har noko å seie for norsk klimapolitikk at petroleumssektoren er norges største næring. Med oss for å diskutere dette har vi sjølvaste Bård Lahn – veldig kjekt. Ein av dei eg hadde i tankane då eg starta denne podden. Bård Lahn har jobba med klima lenge. Han er i dag forskar og forfattar, førsteamanuensis verd Senter for teknologi, innovasjon og kultur ved Universitetet i Oslo, og tilknytta Cicero Senter for klimaforsking. Tidligare har han jobba for Naturvernforbundet og vore leiar av Natur og ungdom. Eg vart merksam på Lahn då eg plukka opp boka hans «Klimaspillet» frå 2013 – noko så sjeldan som ei veldig spennande og forståelig bok om internasjonale klimaforhandlingar, der Lahn var med som observatør. I haust kom han med ei ny bok: «Kven bestemmer over klimaet – ei kort bok om eit nesten umulig spørsmål». Og når han ikkje skriv framifrå innføringar i svært kompliserte tema, så jobbar han med tilsvarande kompliserte tema – som til dømes norsk petroleumssektor og norsk klimapolitikk. Og det er difor Lahn er gjest her i Oikos – for i dag skal vi snakke om eit stort og viktig (og kanskje litt vanskelig og vondt tema) nemlig kva påverknad norsk petroleumssektor har på norsk miljøpolitikk. Relevante og omtalte saker i podden: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214629626002215?dgcid=coauthor https://www.energiogklima.no/meninger-og-analyse/debatt/store-tar-feil-om-behovet-for-oljeleting https://www.nrk.no/rogaland/regjeringen-med-storoffensiv_-gjenapner-tre-gassfelt-og-utvider-letearealet-kraftig-1.17871553 https://forlaget.manifest.no/products/hvem-bestemmer-over-klimaet https://www.forskning.no/makt-partner-penger/norge-er-mye-mer-elitestyrt-enn-de-flest-av-oss-er-klar-over/2657689 https://www.uio.no/forskning/forskningsnytt/apollon/artikler/2026/2-tema-klimapolitikk.html https://www.idunn.no/doi/epdf/10.18261/nost.7.4-5.5 https://forlaget.manifest.no/collections/alle-produkter/products/hvem-bestemmer-over-klimaet Foto: Erik Engblad (UiO) Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Sidan eg er litt interessert i miljø og klima og slikt, er sosiale medier fulle av fornybar kraft Som eg har snakka om tidligare her på podkasten, har prisen på vind og sol gått ned, noko som tilsynelatande gir høg stemning i fornybarbransjen i mange land. Mange snakkar om fornybar no – og det er utan tvil viktig. Vi kan kalle det ein fornybar-boom. Science kalla dette årets gjennombrot i 2025 - at fornybar no kan konkurrere med fossil i pris. Det er så klart mange spørsmål igjen - særlig dette med kraft som ferskvare og batterikapasitet. Men også areal. For vind og sol er potensielt svært arealkrevjande. Konfiktene kring vind har vist at dette er brennbart. Så er det store spørsmålet: klarer vi å tenke to tankar samtidig – klarer vi å tenke både fornybar kraft og bevaring av natur? Og det er grunnen til at vi har dagens gjest her – Kristina Fröberg, seniorrådgivar for klima og energi i WWF. For WWF publiserte tidligare i vinter rapporten «Naturguide for norsk omstilling», som tar for seg nett dette: korleis fornybar energi og natur kan gå hand i hand. Rapporten: https://www.wwf.no/klima-og-energi/gr%C3%B8nt-kraftl%C3%B8ft Foto: WWF Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Norske havområde har enorme økosystem og fiskeriressursar. Men no er det store ting i bevegelse. Er du glad i fisk, interessert i norsk fiskeri, eller generelt opptatt av natur - dette er ein SVÆRT lærerik episode. For i dag skal vi besøke norges største og mest verdifulle økosystem, både biologisk og økonomisk. Vi skal snakke med Forskningsdirektør Geir Huse (Havforskningsinstituttet) om våre marine økosystem. Norge har enorme havområde Vi har nokon av dei viktigaste fiskeriressursane i europa Vi har også forvaltaransvar for enorme maritime økosystem, heilt frå skagerrak til pol-isen. Og vi har ei av verdas lengste kystlinjer. Våre viktigaste næringer er basert i sjø- og havområda. Oppdrettsbransjen nyttar seg av gunstige tilhøve langs norskekysten. Havområda rommar norge sine olje- og gassreservar. Så vel som moglegheiter for framtidige, og kontroversielle industrieventyr som havbotnmineral. Så det er klart at er ein opptatt av natur Så bør ein vere opptatt av havet – med litt meir substans enn eg har til no. Og eg har ei kjensle av at eg ikkje er aleine om dette Snakkar ein om naturvern er det som oftast landbasert natur det er snakk om Samanlikna med andre typer verneområder er såkalla maritime verneområder relativt nye Og der om lag 17-18% av norske landområder er underlagt noko form for vern Er 4.6% av sjøareal innan den norske territorialgrensa, og under 1% av områda innan den norske økonomiske sona verna (MDir) Men norge er ein sjønasjon Vi har store kunnskapsmiljø som veit betydelig meir om havet enn meg Kanskje det fremste er Havforskningsinstituttet. I februar kom dei med rapporten som heiter «Ressursoversikt 2026» Der Forskningsdirektør Geir Huse var hovudforfattar. Eg tenkte at dette er sjangsen min til å få meir oversikt over korleis det faktisk står til med dei norske havområda Og korleis vi kan forvente at det vil gå med dei marine økosystema dei komande tiåra – i møte med eit klima som også påverkar havet dramatisk. Så i denne episoden snakkar eg med Geir Huse om tilstanden og utsiktene til norske marine økosystem. Og er ein interessert i natur, glad i fisk, eller opptatt av norsk maritim næring, så er dette meget interessant lytting. Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

I denne episoden snakkar eg med professor i religionsfilosofi ved Universitetet i Oslo. Han ledar forskingsgruppa Democrisis. Og dei seier demokratiet vårt har svikta i å løyse miljøproblema. Demokratiet treng ei oppstramming. I ei tid der demokratiet trugast frå mange kantar er miljøkrisa nok eit skjær i sjøen. Mjaaland er ikkje viss på kvar demokratia våre er om eit par tiår. Det er eit iboande potensiale for autoritære strøymningar i miljøkampen. Ein kan sjå føre seg at ettersom miljøproblema blir meir pressande Og folk ikkje opplever at demokratisk valde politikarar og styresmakter ivaretar befolkninga tilstrekkelig Så vil ein kunne avvise det demokratiske systemet som egna for å løyse store strukturelle problem som klimakrisa? Vil somme på eit eller anna tidspunkt finne ut av sivil ulydigheit, som er aktivisme innanfor demokratiet sine grenser, ikkje er tilstrekkelig? At ein berre blir spelt, og at konklusjonen vert å avvise demokratiet fullstendig? Ikkje ulikt dei autoritære strøymningane på venstresida på 60- og 70-talet? I så fall kan ein sjå føre seg ein ny kina-lengsel, der kommunistpartiet sine femårsplanar blir malen for det grøne skiftet? Dette er så klart spekulasjonar Men med alvorlege klimaendringar på full veg er det realistisk å forvente at også dei politiske konfliktene vil stramme seg til. Og det er også eit faktum at verda sine demokrati heller ikkje har lukkast i ei styrt omstilling på eit problem som ein eigentlig har hatt god forståelse for i mange tiår. Demokratia sine treige prosessar, gi-og-ta, kortsiktige valgsyklusar, og sårbarheit for interessekonflikter, har berre i avgrensa grad vist seg i stand til å handtere klimaproblemet. Dette er tankar eg har gått og bala med, og som eg tok med meg då eg i lys av dei siste åras mildt sagt antidemokratiske globale vindar lytta til nokon ganske interessante bøker. Journalist Ann Appelbaum sine Autocraty Inc. Og Twilight of democracy Historiker Thimoty Snyder The road to unfreedom Dette er bøker som ikkje er om miljø, men om korleis autoritære statar og strøymninger trugar demokrati Om ein ikkje har levd i ei hule dei siste par åra så har dei fleste fått med seg at dette er høgaktuelt Og det går jo ikkje å kople miljø- og naturarbeid frå desse spørsmåla. For miljøarbeidet foregår jo innanfor rammene av dei rådande politiske systema. Og det slo meg også at: det er sjølvsagt svært mange gode grunnar til å ta vare på demokratiet vårt. Men vi som kjempar for miljøet må også vere medvitne på fallgruvene ved å la seg forføre av autoritære tankar, og vende demokratiet ryggen. Stort sett så har autoritære politiske system vore dårlig nytt for både folk sitt miljø, og for naturen. Dette er ikkje det samme som å seie at alt fungerar som det skal i demokratiet. Det gjer det openbart ikkje. Men det betyr at vi må diskutere korleis demokratiet kan setjast i stand til å løyse dei historisk nye utfordringane vi står ovanfor: ei stor klimakrise og ein forsvinnande natur. Dette tenkte eg at eg måtte gjere ein podkastepisode på Men eg visste ikkje heilt kven eg skulle spørje – ettersom det ikkje er ein debatt som er synlig i offentligheita. Så eg sende ein forespørsel til professor i religionsfilosofi på UiO, Marius Timmann Mjaaland, som eg fann leda ei forskingsgruppe om demokrati og klimakrise – det høyrdest jo relevant ut Og det var virkelig spikeren på hovudet, for Mjaaland var veldig interessert. Og då eg fekk sjå prosjektbeskrivinga til forskingsprosjektet deira, så vart det heilt tydelig at her hadde vi mykje å diskutere. Og der stod det også at «deltaking på podkastar» var ein del av prosjektet, så det passa jo veldig fint! Forskingsgruppa inneheld kjende navn som Arne Johan Vetlesen, Dag Hessen, Ole Jacob Madsen. Og premisset for prosjektet var ganske heftig – også eg fekk litt bakoversveis der: Demokratiet har svikta i møte med klimakrisa. Kva gjer vi no? Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Kven bur i eigentlig i Norge? 5.5 millionar folk 50.000 artar – som vi veit om Og kanskje 20.000 som vi ikkje veit om Fordelt på heile 870 ulike typar natur Alt frå ulike typar urskog, gamle beitemarker, til tareskog langs kysten Vi har eit naturmangfald i norge som er ganske fantastisk! SABIMA er organisasjonen som jobbar for naturmanfaldet vårt Dei jobbar for at desse 50-70.000 livsformene skal ha livets rett også i framtida Og for at våre etterkomerar skal kunne leve i eit like biodiverst Norge som vi har i dag Men det er ikkje enkelt Naturen byggast ned i eit voldsomt tempo Sjølv om norge har forplikta seg til å ta vare på natur Og sjølv om mange jobbar for å ta vare på sin nærnatur. I denne episoden snakkar eg med ledar i SABIMA, Einar Wilhelmsen Om naturtypar, kvifor vi må ta vare på dei, og kvifor hardare virkemiddel er nødvendig i kampen for norsk natur. (Foto: SABIMA) Lenkjer. SABIMA https://www.sabima.no/ Artsjakten https://artsjakten.no/ Naturkampen https://naturkampen.sabima.no/ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Gunnell Sandanger er eledar av SV sitt miljøpolititske utval. SV har ei lang historie som miljøparti. Det er kanskje det partiet som i størst grad har vore knytt til naturvern heilt sidan det ein kan kalle naturvernets gjennombrot på 70-talet. Venstresida har vore tydelig til stades i historiske aksjonar som Mardøla-aksjonen og Alta-aksjonen. I det heile kan ein jo seie at aksjonisme som form ligg SV og venstresida nært. I seinare tid var SV regjeringsparter i Stoltenberg II, også med ein tydelig miljøprofil. Ei av dei store sakene der var å hindre petroleumsverksemd kring Lofoten, Vesterålen og Senja. Løftar ein blikket litt så er det også noko anna og svært sentralt med SV sin miljøprofil, og det er ein uttalt kaptialisme- og vekstkritikk. SV er kanskje det partiet der miljøpolitikken tydeligast spring ut av ein heilskapelig systemkritikk. Men det var før? For kvar vart det av miljøpartiet SV i forrige val? Har dei drukna i ei raudgrøn side som har endra seg, eller har SV sjølv tona ned miljøprofilen? Eller er det mindre om for kapitalismekritikk og vekstkritikk i ein verden der forbruk og stormaktsinteresser skruast stadig hardare til – på bekostning av ei berekraftig framtid? Kort sagt: er ein anna verden framleis mogleg? Lenkjer til omtaler i saka: https://www.sv.no/ Regnskogfondett. https://www.regnskog.no/ Fremtiden i våre hender https://www.framtiden.no/ Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bjarte Hestdalen ledar "La villreinen leve", som kjempar for overlevinga til den siste Europeiske villreinen. Etter siste istid la villreinen grunnlaget for den første busetninga i Nord-Europa. No trugast arten, og ein essensiell del av vår kultur- og naturhistorie, av hytter, kraftutbygging og vår eigen hunger på fri natur. Villreinkonflikta har løfta nokon av dei store sjølvmotseiingane i norsk kultur og samfunn. Og i medan debatten går om turisme, DNT-hytter og kraftmagasin, blir villreinbestandane skralare og skralare - på mindre og mindre areal. Vi viser til fleire aktørar og lenkjer i samtalen. Her finn du vidare lesing om du er interessert. https://www.lavillreinenleva.no/ https://villrein.no/om-villrein/ https://www.naturindeks.no/Indicators/villrein https://www.nrk.no/vestfoldogtelemark/frykter-villreinen-vil-do-ut_-_-ikke-nok-a-stenge-turisthytter-1.17634089 Foto: Torgeir W. Schancke Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Oikos11 er årets siste - julespesial! Stein P. Aasheim er ein av våre mest kjende norske eventyrarar. Han er stadig aktuell, sist i filmen "Trango". Er det ekstremt bratt, varmt eller kaldt så har Stein P. truleg vore der. Men, sin mest livsdefinerande oppleving fekk han ein heilt annan stad og i ein heilt annan samanheng. Og dette snakkar vi om i dag. Dette vart ei samtale om fjell, friluftsliv, natur, og kvifor vi oppsøker naturen. Det vart ei samtale om eit moderne menneske som har besøkt eit primitivt og enkelt liv nær naturen - og kome tilbake for å skrive om det. Det vart ei samtale om verdiar, lengsel, og om kva vi kanskje er i ferd med å miste om vi ikkje passar på. Foto: Helen Todal Liestø Eg ønsker dykk god jul og godt nytt år! Beste helsing Kristian Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Klimaendringane er verken klimaapokalypse eller storm i eit politisk korrekt vassglas. Vi står ovanfor store endringar. Dei bør ikkje bagateliserast. Og vi i Norge er ikkje budd. Det er bodskapen til forskar Anita Verpe Dyrrdal frå Norsk Klimaservicesenter. Ho er hovudforfattar på rapporten "Klima i norge" som beskriv korleis klimaendringane påverkar Norge i dag og i framtida. Det er framleis store usikkerheiter for korleis klimaet vil utvikle seg - men dei er ikkje der mange trur, seier Dyrrdal. Og risikoane likeins. Mange av dei kjem frå andre stader enn rett under nasen vår. Dyrrdal knuser myter om klimaendringar, og gir sine håp for gode liv også i framtida. Lenkje til rapport (knallgod lesnad - lovar!) https://klimaservicesenter.no/kss/rapporter/kin-2025 Foto: MET Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

I Oikos 9 snakkar vi om lov og rett i miljøkampen. Har du høyrt om klimasøksmålet? Der staten norge vart saksøkt for å bygge ut oljefelt i nordsjøen? Kva med gruvesøksmålet, mot dumping av gruveavfall i Førdefjorden? Eller menneskerettigheitsbrotet mot reindriftssamane på Fosen? Desse er alle søksmål om natur og miljø. Miljøkampen er ikkje lenger berre med islender, plakatar og sivil ulydigheit Eller lobbyisme og politisk arbeid. Den har flytta inn i rettssalen. Kvifor har den det? Dette er temaet for denne episoden. Vi har med Sigrid Hoddevik Losnegård, ledar i natur og ungdom, og Frode Pleym, ledar i Greenpeace Norge Dei skal snakke om klimasøksmålet, kvifor dei har gått til sak mot staten, og vi diskuterar om denne «rettsliggjeringa» er eit nytt stadie i miljøkampen – vekk frå det politiske og demokratiske, eller ei nødvendig følge av det politiske og demokratiske. God lytting Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Velkomen til Oikos8 - etter mi meining ein av Norges viktigaste podkastar om miljø, natur, klima, politikk og samfunn. I dag har eg med meg ein gjest som eg har prøva å få med lenge. Første gong eg såg han i avisa, sat han i dress og drakk pils midt på blanke formiddagen medan han snakka om liberale verdiar – på klingande Nordfjording. Då var han leiar i unge Venstre. Mykje vatn har runne i Eidselva sidan då, og han har sidan vore ein av våre mest profilerte – og skal eg seie veltalande, politikarar. Vi snakkar sjølvsagt om nestleiar i Venstre, Sveinung Rotevatn. For meg som er ivrig lyttar av både dagsnytt18 og politisk kvarter, så har det alltid vore hyggelig når Rotevatn har blitt sendt i ilden. Ikkje fordi eg alltid er einig med han, men fordi det i desse tider med politisk populisme og tåkeprat er godt med ein seriøs, strukturert og kunnskapsbasert politikar. Rotevatn har vore involvert i mange politiske saksfelt, men han har jobba mykje med klima og miljø. Og då særlig i rollen som statssekretær og seinare statsråd for Klima og miljø i Solberg-2-regjeringa. No har Venstre kome under sperregrensa, og Rotevatn har mista stortingsplassen sin. I denne episoden av Oikos får vi eit sjeldan blikk bak sceneteppet i det politiske miljøarbeidet. Rotevatn forklarer korleis det er å vere ansvarlig for miljø i oljelandet norge. Han beskriver dilemma ein står i som politikar - når ein skal verne natur i møte med bygder som kjemper for innbyggjarane sine, og for villaksen som han sjølv er så glad i når den truast av ein av landets største industriar. Vi deler bekymringa over at miljøpartia samla sett har tapt terreng i siste stortingsval. Rotevatn understreker viktigheita av at miljøpolitikken drivast tverrpolitisk, og han slår eit slag for å drive miljøpolitikk på borgarleg side. Vi diskuterer til slutt miljøsøksmålet og rettsliggjeringa av miljøpolitikken, men juristen Rotevatn er skeptisk til om grunnlova sin paragraf 112 (miljøparagrafen) er brukbar til å utfordre myndigheitene, slik ein har freista i Klimasøksmålet. Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

I andre del av samtalen med professor i filosofi Arne Johan Vetlesen, diskuterar vi kvifor klimapolitikken har vorte svakare dei siste åra, til tross for at kunnskapen og konsekvensane berre har auka. Er det eigentlig meir kunnskap vi treng? Eller må vi snakke om heilt andre ting - som verdiar? Ja, for om vi ikkje klarer å formulere det vi taper som verdifullt, så klarer vi heller ikkje å ta vare på det. Då risikerer vi å miste naturen nærast ved eit uhell. Foto: Alf Øksdal Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Professor i filosofi Arne Johan Vetlesen har vore aktiv i norsk debatt i fleire tiår. Dei siste åra har han vore engasjert i miljøspørsmål, og han er no ute med boka "Living with disappointment in the face of climate crisis: resilience, resistence, and denial". Her beskriv han korleis fornekting vert stadig viktigare i ei verd der klimaendringane vert tydeligare og tydeligare. Eg sette meg ned med Vetlesen for ein prat om boka, men vi kom bort i så mange emne at dette rett og slett vart to episodar. I denne første episoden snakkar Vetlesen om plikta til å varsle i lys av fare - anten det er folkemord som han har jobba med før, eller klima- og miljøkriser. Varslaren er ein utsatt posisjon, men ei plikt for den som har kunnskapen. Vi snakkar også om korleis ein skal forholde seg til klimakrisa. Gir det meining med individuell endring av eigen livsstil for å endre ei global krise, eller kan vi lene oss tilbake og vente på at Kina og USA ordnar opp? Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Klimaendringane gir stor usikkerheit for norsk petroleumsverksemd, og dermed også norsk økonomi. Har norsk næringsliv omstillingskrafta og innovasjonsevnen for eit liv etter oljen? For å finne ut av dette har eg reist heim til Sunnmøre. Her har det tette samarbeidet mellom rederi og båtbyggarar kombinert praktisk innsikt med teknologisk vidsyn. Resultatet har vorte nokon svært innovative kunnskapsmiljø, som har produsert nyvinningar i eit imponerande tempo. Og no har dei sikta seg inn på det grøne skiftet. I denne episoden snakkar eg med Tore Ulstein om framtida til Norsk maritim industri i møte med ei verd i endring. Ulstein er styreleiar i Ulstein Group, tidligare president i NHO, og rådsmedlem i det Norske Eksportrådet. Her deler han sine tankar om korleis Sunnmøre har bygd opp ein internasjonalt konkurransedyktig tenkologisk industri, og kva moglegheiter vi har i det grøne skiftet. Ulstein er ikkje i tvil - skal vi ha eit vitalt næringsliv også i framtida så må vi ta grep no. Foto: Ulstein Group Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.