Skądinąd

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Norkiewicz, improwizatorka, komiczka, performerka związana z warszawskim Klubem Komediowym. A rozmawiamy o komedii, improwizacji, scenie i śmiechu. Rozmawiamy także o tym, czy osoba zawodowo zajmująca się komedią czuje presję, żeby zawsze być śmieszna. O scenicznej i prywatnej tożsamości komika. O nieśmiałości, obserwowaniu świata z drugiego rzędu i przypadkowej drodze do teatru improwizowanego. O tym, że improwizacja nie polega po prostu na „mówieniu tego, co przyjdzie do głowy”, ale wymaga warsztatu, uważności, szybkości skojarzeń, pamięci, wyczucia konwencji i umiejętności pracy zespołowej. O ciszy publiczności, stresie, porażkach, ulotności improwizacji, spektaklach, których nie da się powtórzyć. O tym, dlaczego nie wszystko powinno być nagrywane i wrzucane do sieci. O interakcji z widownią, czułym żartowaniu zamiast drwiny i o tym, jak cudze historie stają się tworzywem sceny. O komedii w epoce mediów społecznościowych, oburzenia, dosłowności i internetowych nagonek. O tym, czy można śmiać się ze wszystkiego, gdzie leżą granice żartu i kto właściwie decyduje, co jest komedią: twórca czy odbiorca. O komedii jako wentylu, karnawale i sposobie przekłuwania społecznych balonów. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Jan Chwedeńczuk, fizyk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. A rozmawiamy o tym, czy wszechświat miał początek, czy też jest kolejną odsłoną nieskończonego cyklu. Rozmawiamy także o Wielkim Wybuchu, czasie, początku i końcu wszystkiego. O tym, jak Wszechświat może się rozszerzać, stygnąć, obumierać i przechodzić w następną kosmiczną iterację. O czarnych dziurach, promieniowaniu Hawkinga i śmierci termicznej wszechświata. O tym, dlaczego w bardzo późnym Wszechświecie zacierają się pojęcia czasu, odległości i skali. O przypadkowym odkryciu pierwotnego kosmicznego szumu i o tym, czy w tym szumie można odnaleźć ślady poprzednich wszechświatów. O subtelnych kolistych strukturach, które mogłyby być sygnaturami dramatycznych wydarzeń z poprzedniego eonu. O tym, czy teoria rozwijana przez Rogera Penrose’a i Krzysztofa Meissnera jest naukową hipotezą, metafizyczną spekulacją, czy może jednym i drugim naraz. O wiecznym powrocie, determinizmie i wolnej woli. O tym, czy w poprzednich cyklach istnieliśmy nieskończenie wiele razy. O tym, dlaczego nawet najbardziej śmiałe teorie fizyczne nie usuwają pytania: skąd w ogóle wzięło się wszystko, co istnieje. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Cveta Dimitrova, certyfikowana psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, założycielka ośrodka Znaczenia. Psychoterapia, autorka tekstów publikowanych m.in. na łamach „Tygodnika Powszechnego” i miesięcznika ZNAK. A rozmawiamy o migracji i doświadczeniu życia pomiędzy językami, miejscami i kulturami. Rozmawiamy także o tekście Cvety „Polskość nie jest jedna. Jak odkrywałam Ziemie Odzyskane”, który ukazał się w wydaniu specjalnym „Tygodnika Powszechnego” poświęconym Ziemiom Odzyskanym. O tym, czym jest zakorzenienie i czy należy myśleć o nim przez pryzmat przeszłości, czy raczej przyszłości, w którą projektujemy własne życie. O tożsamości rozumianej nie jako coś jednolitego i raz na zawsze danego, ale jako mozaika doświadczeń, języków, wspomnień, krajobrazów i niewypowiedzianych znaczeń. O dzieciństwie w Bułgarii, dorastaniu w Polsce, polskim obywatelstwie i poczuciu bycia jednocześnie u siebie i nie całkiem u siebie. O melodii mowy, dziecięcych krajobrazach, zapachach, dźwiękach i tych momentach, które nagle otwierają w nas całe utracone światy. O potrzebie przynależności, o lokalności, wykorzenieniu i współczesnych sporach o naród, wspólnotę i wolność. O tym, jak historia społeczna i polityczna kształtuje nasze najbardziej osobiste przeżycia. O kulturze terapeutycznej, diagnozach jako nowych językach tożsamości i ubóstwie opowieści, którymi próbujemy dziś opisać samych siebie. O tym, czy opowiadanie własnego życia pozwala uwolnić się od fatum. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” mówię o nowościach i zmianach w związku z podcastem oraz polecam lektury na koniec wakacji (i nie tylko”. Są to: Bela Hamvas „Filozofia wina”, przeł. Tadeusz Olszański, Wysoki Zamek Graham Greene „Poczucie rzeczywistości”, przekład zbiorowy, Instytut Wydawniczy PAX Stephen M. Barr „Wierzący naukowiec. Eseje o nauce i religii”, przeł. Tomasz Lanczewski, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew Lawrence Sutin „Philip K. Dick. Boże inwazje”, przeł. Lech Jęczmyk, Zysk i S-ka Nicolas Bouvier „Oswajanie świata”, przeł. Krystyna Arustowicz, Noir Sur Blanc Owocnego słuchania (i czytania)!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Jakub Majmurek, publicysta i eseista, autor tekstu o różnicach i podobieństwach między brytyjską a polską polityką alkoholową, opublikowanego w Krytyce Politycznej. A rozmawiamy o alkoholu, polityce alkoholowej i sporach, które toczą się dziś wokół picia. Rozmawiamy także o brytyjskim pubie jako instytucji społecznej i części dziedzictwa klasy pracującej. O ruchach trzeźwościowych, lewicy, klasie robotniczej i sporze o to, czy alkohol jest przede wszystkim problemem zdrowia publicznego, czy także elementem kultury, rytuału i wspólnoty. O tym, czym polska kultura picia różni się od brytyjskiej i francuskiej. O nocnej prohibicji, sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych, minimalnej cenie alkoholu i promocjach w marketach. O tym, czy polityka alkoholowa powinna zniechęcać do samotnego picia w domu, a zarazem wspierać miejsca, w których alkohol pojawia się w społecznym i kulturotwórczym kontekście. O tym, dlaczego spory o alkohol tak szybko zamieniają się w wojny moralne i polityczne. O polskim libertarianizmie, lęku przed „powrotem komuny” i konflikcie między wolnością jednostki a zdrowiem publicznym. O młodszych pokoleniach, modzie na trzeźwość, mediach społecznościowych, samokontroli i strachu przed utratą wizerunku. I o tym, jakie głębsze wyobrażenia o człowieku, wspólnocie, państwie i wolności ujawniają się w dzisiejszych alkoholowych sporach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Aleksander Kaczorowski, pisarz, eseista, tłumacz, znawca literatury i kultury czeskiej, autor m.in. książki „Milan Kundera. Życie za zasłoną”. A rozmawiamy o Milanie Kunderze, jego życiu, twórczości i biografii ukrytej za zasłoną. Rozmawiamy także o tym, jak pisze się biografię pisarza, który nie wierzył w znaczenie biografii dla rozumienia dzieła i który konsekwentnie zacierał ślady własnego życia. O Czechach, Europie Środkowej i doświadczeniu XX wieku. O tym, czego może nas nauczyć życie Kundery. O napięciu między prywatnością a historią, między intymnością a polityką, między literaturą a zaangażowaniem. O Kunderze i Havlu jako dwóch różnych modelach pisarza i intelektualisty. O czeskim i francuskim życiu Kundery. O emigracji, zmianie języka i próbie wyzwolenia się z ciężaru dawnej ojczyzny. O „Nieznośnej lekkości bytu”, „Żarcie”, „Księdze śmiechu i zapomnienia” i późnych powieściach francuskich. O Philipie Rothcie i zachodniej recepcji pisarzy z naszej części Europy. O eseju „Zachód porwany” i o tym, czy można go dziś czytać w kontekście rosyjskiej inwazji na Ukrainę. O powieści jako sztuce łamania konwencji, demaskowania kiczu i konfrontowania człowieka z prawdą o sobie. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Nicolas Goodrick-Clarke „Czarne słońce. Kulty aryjskie, ezoteryczny nazizm i polityka tożsamości”, przeł. Agata Czarnacka, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza Michael Butter, Peter Knight (redakcja naukowa) „Teorie spiskowe. Kompendium”, przeł. Anna Topolska, Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza Mick Brown „Nirvana Express. Mistycy, oszuści i poszukiwacze oświecenia”, przeł. Barbara Gutowska-Nowak, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Michał Głażewski „Rudolf Steiner. Glosa do inkarnacji 1861-1925”, tomy I i II, Wydawnictwo Uniwersytetu KEN John Langan „Poławiacz”, przeł. Tomasz Chyrzyński, vesper Owocnego słuchania (i czytania!)

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Arturo Pérez-Reverte „Cmentarzysko bezimiennych statków”, przeł. Joanna Karasek, MUZA Tom Holland, Dominic Sandbrook „Reszta jest historią”, przeł. Agnieszka Wyszogrodzka-Gaik, Filia George R. R. Martin „Gra o tron”, przeł. Paweł Kruk, Zysk i S-ka John Williams „Butcher’s Crossing”, przeł. Maciej Stroiński, filtry F. Scott Fitzgerald „Ten Wielki Gatsby”, przeł. Maciej Świerkocki, officyna Antonio Musarra „Wyspa, której nie ma”, przeł. Joanna Ugniewska, słowo/obraz terytoria Owocnego słuchania (i czytania)!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości doktor Marek Bonczar, chirurg, współtwórca gry „SOR-symulator” – klinicznego symulatora SOR-u opartego na prawdziwych przypadkach medycznych. A rozmawiamy o medycynie, informatyce i podejmowaniu decyzji pod presją. Rozmawiamy także o tym, po co lekarzom, studentom medycyny, ratownikom i pielęgniarkom symulator Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. O tym, że medycyna nie polega wyłącznie na wiedzy, ale także na umiejętności syntezy, wyboru właściwej ścieżki i działania w warunkach niepewności. O pacjentach, których objawy mogą wyglądać błaho, choć kryją poważne zagrożenie – i odwrotnie. O diagnozowaniu, zlecaniu badań, interpretowaniu wyników i wdrażaniu leczenia. O błędach, porażkach i granicach odpowiedzialności lekarza. O młodych lekarzach zdanych często na samych siebie. O tym, czego medycyna mogłaby się nauczyć od symulatorów lotniczych. O serialach medycznych, realnej pracy na ostrym dyżurze i emocjach, których pacjent zwykle nie widzi. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam lektury na wakacje (i nie tylko). Są to: Philip K. Dick „Ubik”, przeł. Lech Jęczmyk, Rebis Graham Greene „Spokojny Amerykanin”, przeł. Jacek Woźniakowski, Prószyński i S-ka Witold Horwath „Git-Mana”, Janka Larry McMurtry „Na południe od Brazos”, przeł. Michał Kłobukowski, vesper Joseph Mitchell „Reportaże z nowojorskiej ulicy”, przeł. Kaja Gucio i Jakub Marek Klawe, Znak literanova Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Agnieszka Drotkiewicz, pisarka i eseistka, autorka m.in. powieści „Rekonstrukcja. Połowa twarzy tonie w mroku” (wyd. Osnowa). A rozmawiamy o ciele, twarzy, pięknie i pragnieniu. Rozmawiamy także o życiu z rozszczepieniem podniebienia. O rekonstrukcji twarzy i rekonstrukcji tożsamości. O tym, jak to, co widzą inni, wpływa na nasz obraz samych siebie. O pytaniu „czy jestem ładna?” i ukrytych w nim pytaniach o miłość, szczęście, nadzieję i sens życia. O społecznych kanonach piękna i okrucieństwie cudzego spojrzenia. O wyparciu jako mechanizmie przetrwania. O czekaniu, sprawczości i potrzebie bycia pożądanym. O pragnieniach, których nie sposób zaspokoić. O miłości jako spotkaniu z żywotnością. O tym, czym różni się literatura od terapii. I o odwadze opowiadania własnej historii. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” mówię o języku nienawiści, pogardy i szyderstwa w mediach społecznościowych (i nie tylko). Mówię także o tym, że ten język zdominował dziś dyskurs publiczny. Że nie jest zarezerwowany dla żadnej poszczególnej grupy – politycznej, tożsamościowej czy światopoglądowej – lecz jest zjawiskiem uniwersalnym, obecnym zarówno po lewej, jak i po prawej stronie, a także w centrum. O tym, że postawa otwartości i życzliwości wobec myślących inaczej uchodzi dziś za wyraz słabości. Że cynizm, wyrachowanie, szyderstwo i uprzedmiotowienie zostały znormalizowane i uznane za powód do dumy. Że najlepiej propagują się w internecie wypowiedzi przemocowe, brutalne i pełne pogardy. O tym, w jaki sposób możemy temu przeciwdziałać i w jaki sposób stosować indywidualne strategie oporu. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Marcin Napiórkowski, antropolog i kulturoznawca z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektor Muzeum Historii Polski, autor m.in. książki „Polska jest życzliwa” (Znak). A rozmawiamy o tym, że Polska jest życzliwa, a przyszłość może być lepsza. Rozmawiamy także o tym, że nie jesteśmy skazani na polaryzację. Że nasz obraz siebie i świata w ogromnym stopniu zakrzywiają algorytmy, które celowo promują antagonizm i konflikt. Że konieczna jest jak najszybsza regulacja tej sfery – na poziomie prawa krajowego i europejskiego. Że współpraca jest bardziej owocna niż walka. Że mamy narzędzia do zmiany na lepsze, chodzi tylko o to, żeby ich użyć. Że nie jesteśmy skazani na polaryzację. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości o. Marcin Wojnicki OCD, dyrektor Karmelitańskiego Instytutu Duchowości w Krakowie, współtwórca podcastu „Smak karmelu”. A rozmawiamy o sztucznej inteligencji i współczesności w kontekście encykliki „Magnifica humanitas” Leona XIV. Rozmawiamy także o tym dla kogo powstała ta encyklika. O kulturze potęgi i cywilizacji miłości, które papież w niej przeciwstawia. O sztucznej inteligencji, jej zaletach, wadach, niebezpieczeństwach i ograniczeniach. O zagrożeniach związanych z mariażem technologii i polityki. O tym na ile chrześcijaństwo może być dziś przeciwwagą dla kultury potęgi. O zaletach i niebezpieczeństwach religijnego spojrzenia na AI. O tym, co chrześcijaństwo ma do zaoferowania współczesnemu światu – i czy taki głos może być jeszcze słyszalny. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Przemysław Skrzyński, religioznawca z Instytutu Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracownik naukowy Zakładu Interdyscyplinarnych Badań nad Religiami w Polsce. A rozmawiamy o historii i teraźniejszości polskiego buddyzmu. Rozmawiamy także o zmarłym 18 maja b.r. Ole Nydahlu, pionierze buddyzmu tybetańskiego w Polsce. O wątkach buddyjskich w pismach Piotra Skargi. O pierwszych polskich buddystach. O Ryōuchū Stanisławie Umedzie i grupie Oneiron. O sanghach japońskiego i koreańskiego zen. O Philipie Kapleau i Dennisie Genpo Merzelu – pierwszych zachodnich nauczycielach polskich buddystów. O tym, jak polski buddyzm rozwijał się i ewoluował przez ostatnie sześćdziesiąt lat. O tym, ilu jest w Polsce buddystów – oficjalnie i nieoficjalnie. O tym, czy istnieje jakaś charakterystyczna dla Polski specyfika praktykowanego tutaj buddyzmu. O mindfulness i innych około- oraz quasibuddyjskich praktykach i nurtach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” inaugurujemy cykl „Lektury na czas chaosu”, który odtąd będzie pojawiał się na falach podcastu regularnie. W cyklu „Lektury na czas chaosu” goście najpierw opowiadają o swoich ukochanych książkach, najważniejszych lekturach i czytelniczych fascynacjach, a potem rekomendują książki, które, ich zdaniem, wszyscy powinni znać, żeby lepiej rozumieć dzisiejszą rzeczywistość. W tej odsłonie „Skądinąd” swoimi rekomendacjami dzieli się dr Jan Hlebowicz, historyk i publicysta, związany z gdańskim oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej, autor m.in. książek „Polityka na ambonie” i „Z widokiem na stocznię”. A rozmawiamy o książkach życia Jana Hlebowicza, a także lekturach, które poleca na czas chaosu: trylogii „Maddaddam” Margaret Atwood, „Możliwości wyspy” Michela Houellebecq’a oraz „Wojnie końca świata” Mario Vargasa Llosy. Owocnego słuchania i czytania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” polecam książki, które warto przeczytać i znać. Są to: James Hillman „Sny i świat podziemny”, przeł. Izabela Michalska, Eviva L’arte, Warszawa 2025 Graham Greene „Sedno sprawy”, przeł. Jacek Woźniakowski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1958 Thomas Merton, Czesław Miłosz „Listy”, przeł. Maria Tarnowska, Znak, Kraków 2003 Gary Lachmann „Dark Star Rising. Magick and Power in the Age of Trump, TarcherPerigee Book, New York 2018 Joseph Campbell „Potęga mitu”, przeł. Ireneusz Kania, Znak, Kraków 2025 Dennis Burmeister, Sascha Lange „Depeche Mode Live”, przeł. Emilia Skowrońska, Sine Qua Non, Kraków 2025 Owocnego słuchania i czytania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości Karolina Olejak, dziennikarka i reporterka związana z Polsat News, autorka książki „Nienawidzę ich. To Polacy mówią na terapiach. Reportaż z podzielonego kraju”. A rozmawiamy o polaryzacji i nienawiści w Polsce (i nie tylko). Rozmawiamy także o tym, jak polityka staje się obsesją. O tym, czego prawica zazdrości liberałom i czego liberałowie zazdroszczą prawicy. O pogardzie i nienawiści, które potrafią przeniknąć wszystkie obszary naszego życia, nie tylko politykę. O źródłach polaryzacji w Polsce i na świecie. O koncepcji cienia autorstwa Carla Gustava Junga i o tym, jak ta kategoria może pomóc w rozumieniu zjawisk społecznych. O perspektywach na przyszłość i potencjalnych sposobach przeciwdziałania polaryzacji. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości dr Mira Marcinów, psycholożka i filozofka z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, autorka m.in. „Historii polskiego szaleństwa” i powieści „Bezmatek”. A rozmawiamy o tym, czym jest hipochondria. Rozmawiamy także o doświadczeniu choroby i doświadczeniu hipochondrii. O różnych definicjach hipochondrii. O jej kulturowych, filozoficznych, psychologicznych, medycznych i egzystencjalnych aspektach. O indukowaniu i monetyzowaniu lęku o zdrowie we współczesnym świecie. O tym gdzie kończy się racjonalna troska o zdrowie, a zaczyna hipochondria. O indywidualistycznych narracjach dotyczących zdrowia i choroby. O rozmaitych formach pseudomedycyny i szarlatanerii żerujących na naszej potrzebie kontroli oraz trosce o zdrowie, w tym m.in. o tzw. biologii totalnej. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” zastanawiam się nad tym, jak być dzisiaj dobrym człowiekiem (i co to w ogóle znaczy)? Opowiadam także o zamianie języka wartości na język psychologiczny. O kulturze terapeutycznej i kulturze narcyzmu. O nadmiernej koncentracji na „ja”, emocjach oraz osobistym dobrostanie, przez co z pola widzenia znika wszystko inne. O tym, jak odzyskać pojęcia dobra i zła – i dlaczego jest to dzisiaj koniecznie potrzebne. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!